Một số nguyên tắc cơ bản trong bố cục tượng tròn và phù điêu

1. Sự liên quan chặt chẽ giữa các khối và phù điêu

     Tượng tròn có hình khối 3 chiều, vì vậy khi bố cục cần lưu ý đến vẻ đẹp các chiều hướng của tượng; sự liên quan giữa các khối chính – phụ, sự đồng điệu, tương phản hoặc đối lập để khối không bị nhàm chán.

2. Giản lược các chi tiết

     Bố cục tượng tròn cần hạn chế tối đa các chi tiết quá nhỏ thoát ra ngoài không gian để tránh bị gãy, rụng. Khi phải xử lý nhiều chi tiết hãy tìm cách đưa nó vào các mảng bố cục lớn hơn.

     Nhà điêu khắc nổi tiếng thế giới Mikelăng thời kỳ Phục hưng thế kỷ XVI cho rằng: Điêu khắc cần bố cục sao cho có cảm giác nếu ta lăn nó từ trên đỉnh núi xuống mà không bị gẫy, thì có nghĩa ta đã hoàn thành mục đích bố cục của một tác phẩm điêu khắc.

3. Bố cục phù điêu

     Phù điêu cần tạo được mảng khối chiếm tối đa diện tích của một khuôn hình bố cục.

     Phù điêu khác tượng tròn là thể hiện khối hình tròn một mặt phẳng. Bởi vậy khi sáng tác phù điêu chỉ cần chú ý bố cục mặt chính diện và độ nổi chìm của hình khối, nhưng yêu cầu bố cục phù điêu và cần tạo được mảng khối chiếm tối đa diện tích không gian của một khuôn hình bố cục. Nếu bố cục phù điêu để khoảng trống quá lớn so với hình chính sẽ làm loãng bố cục, ngược lại thiếu khoảng trống dễ gây cảm xúc tức mắt. Khoảng trống hoặc hình khối đều nhau quá sẽ cho cảm giác nhàm chán… Bởi thế khi bố cục phù điêu cần nghiên cứu phần bố cục hình khối và khoảng trống sao cho hợp lý.

     Phù điêu cũng giống tranh hội hoạ ở chỗ có các dạng bố cục vuông, tròn, chữ nhật… song phù điêu khác tranh ở chỗ nó không lấy màu và sắc độ để bù trừ vào các khoảng trống mà bắt buộc cần tạo hình các mảng với sự liên quan mật thiết với nhau trong những nguyên tắc bố cục chung sao cho tạo hình được cả các khoảng trống đẹp, hợp lý. Thí dụ bố cục nhân vật cùng một chủ đề nhưng tạo hình trong hình vuông, tròn và chữ nhật lại khác nhau.

4. Sự biến chuyển các độ chìm – nổi, lớn – nhỏ của khối

     Phù điêu khác tượng tròn là thể hiện khối hình trên mặt phẳng. Sáng tác phù điêu cần chú ý đến độ chuyển động chìm và nổi của khối hình. Tùy vào từng nội dung thể hiện mà chọn các khối lớn, nhỏ hoặc chi tiết để mô tả phần trung tâm của nội dung sao cho nổi bật ý đồ sáng tạo.

5. Bố cục có nội dung

     Khi bố cục nhiều nhân vật trên 1 khuôn hình (chủ yếu là hình chữ nhật ngang hoặc đứng) thì cần chú ý đến các mảng chính, phụ, có phần trọng tâm, phần mở đầu và có phần kết thúc. Nếu như phần mở đầu thông thường hướng về phía trước (tương lai) thì phần kết lại có hướng quay ngược lại để khép lại 1 bố cục câu chuyện chặt chẽ.