Quy trình làm tượng composite chi tiết: Từ ý tưởng đến thành phẩm hoàn mỹ

Quy trình làm tượng composite là gì? Tổng quan về vật liệu

Quy trình làm tượng composite là phương pháp sử dụng vật liệu nhựa tổng hợp gia cường bằng sợi thủy tinh để đúc ra các hình khối nghệ thuật. Đây là sự kết hợp giữa nghệ thuật tạo hình thủ công và kỹ thuật hóa lý hiện đại.

Vật liệu composite dùng trong điêu khắc thường là nhựa Polyester, Vinylester hoặc Epoxy. Khi ở dạng lỏng, nhựa dễ dàng len lỏi vào từng chi tiết nhỏ nhất của khuôn, sau đó đông cứng lại nhờ chất đóng rắn, tạo nên một cấu trúc vững chắc.

Khái niệm và cấu tạo vật liệu composite trong điêu khắc

Vật liệu composite (hay còn gọi là nhựa gia cường sợi thủy tinh - FRP) bao gồm hai thành phần chính: pha nền và pha gia cường. Pha nền là nhựa nhiệt rắn giúp liên kết và bảo vệ, trong khi pha gia cường là các lớp sợi thủy tinh giúp tăng cường khả năng chịu lực, chống nứt vỡ.

Sự kết hợp này tạo ra một loại vật liệu 'siêu bền', có khả năng kháng hóa chất, không bị oxy hóa và có hệ số giãn nở nhiệt thấp, rất phù hợp cho các công trình tượng đài ngoài trời hoặc mô hình trang trí tại các khu du lịch.

Các loại vật tư cần thiết chuẩn bị cho quy trình đúc tượng

Để thực hiện quy trình đúc tượng đạt chuẩn, nghệ nhân cần chuẩn bị đầy đủ các loại vật tư chuyên dụng sau:

• Nhựa Polyester hoặc Epoxy: Thành phần chính tạo nên khối tượng.
• Sợi thủy tinh (Glass Fiber): Dạng chiếu (Mat) hoặc vải dệt để tăng kết cấu.
• Chất đóng rắn (Hardener): Giúp hỗn hợp nhựa chuyển từ dạng lỏng sang dạng rắn.
• Bột đá (Talc): Pha trộn cùng nhựa để giảm giá thành và tăng độ cứng, giảm co ngót.
• Gelcoat: Lớp nhựa bề mặt giúp sản phẩm láng mịn và giữ màu.
• Chất tách khuôn (Wax): Đảm bảo tượng không bị dính chặt vào khuôn khi tháo dỡ.
• Màu công nghiệp: Dùng để pha trực tiếp vào nhựa hoặc sơn phủ bên ngoài.

Ưu điểm vượt trội của tượng được sản xuất bằng quy trình composite

So với các vật liệu truyền thống như đồng, đá hay gỗ, tượng composite đang chiếm ưu thế lớn trong trang trí nội - ngoại thất và các dự án đô thị lớn nhờ những ưu điểm lý tính đặc biệt.

Độ bền vật lý và khả năng chống chịu thời tiết khắc nghiệt

Tượng làm từ composite có tuổi thọ cao, đặc biệt ổn định trong môi trường nóng ẩm tại Việt Nam.

• Chống oxy hóa: Không bị gỉ sét như sắt hay bị ăn mòn bởi nước mưa.
• Kháng tia UV: Lớp phủ bảo vệ giúp tượng không bị giòn gãy hay bạc màu dưới ánh nắng gắt.
• Trọng lượng nhẹ: Dễ dàng vận chuyển và lắp đặt tại các vị trí khó như trên cao hay trong tòa nhà.
• Độ đàn hồi tốt: Chịu được va đập cơ học nhẹ mà không gây nứt vỡ nghiêm trọng.

Tính thẩm mỹ cao và khả năng sao chép chi tiết tinh xảo

Khả năng tạo hình của composite gần như không có giới hạn, cho phép nghệ nhân thể hiện mọi ý tưởng sáng tạo.

• Độ chi tiết: Tái hiện hoàn hảo các đường nét nhỏ trên gương mặt, nếp gấp quần áo của tượng chân dung hay tượng Phật.
• Đa dạng giả chất liệu: Có thể sơn giả đồng, giả đá, giả gỗ hoặc giả gốm với độ giống lên tới 95%.
• Kích thước linh hoạt: Từ những mô hình decor nhỏ để bàn đến các tượng đài khổng lồ cao hàng chục mét.

Hướng dẫn chi tiết quy trình làm tượng composite chuẩn 5 bước

Tại Điêu Khắc Quang Cảnh, quy trình làm tượng được thực hiện bài bản bởi đội ngũ nghệ nhân giàu kinh nghiệm, đảm bảo tính mỹ thuật và kỹ thuật qua từng công đoạn.

Bước 1: Tạo mẫu gốc bằng đất sét hoặc 3D

Đây là bước quan trọng nhất quyết định linh hồn của tác phẩm. Nghệ nhân sẽ sử dụng đất sét chuyên dụng để đắp mẫu dựa trên bản vẽ phác thảo. Với các dự án đòi hỏi độ chính xác tuyệt đối, công nghệ in 3D có thể được ứng dụng để tạo phôi mẫu.

Sau khi mẫu đất hoàn thiện, khách hàng sẽ duyệt hình khối, tỷ lệ và thần thái. Khi mẫu đạt yêu cầu, mẫu sẽ được xử lý bề mặt để chuẩn bị cho công đoạn lấy khuôn.

Bước 2: Chế tạo khuôn âm bản (Mold making)

Người thợ sẽ quét một lớp chất chống dính lên mẫu gốc, sau đó đắp lớp silicone hoặc nhựa composite dày lên bề mặt để lấy dấu. Khuôn thường được chia thành nhiều mảnh (khuôn mảnh) để dễ tháo dỡ đối với các hình khối phức tạp.

Phần vỏ khuôn bên ngoài thường được gia cố bằng sắt hoặc gỗ để giữ cho khuôn không bị biến dạng trong quá trình đúc.

Bước 3: Đổ hỗn hợp vật liệu composite vào khuôn

Đầu tiên, một lớp Gelcoat màu được quét vào lòng khuôn để tạo bề mặt láng mịn. Tiếp theo, hỗn hợp nhựa đã pha trộn chất đóng rắn và bột đá được đổ vào, kết hợp với việc đắp các lớp sợi thủy tinh gia cường.

Kỹ thuật đắp sợi phải đảm bảo ép sát nhựa để loại bỏ bọt khí. Đối với tượng rỗng, nghệ nhân sẽ lăn nhựa đều quanh lòng khuôn; đối với tượng đặc hoặc tượng cần chịu lực lớn, lõi sắt sẽ được thêm vào bên trong.

Bước 4: Tách khuôn và xử lý thô sản phẩm

Sau khi nhựa đã đông cứng hoàn toàn (thường từ 4-8 tiếng tùy kích thước), thợ kỹ thuật sẽ tiến hành tách các mảnh khuôn để lấy phôi tượng ra ngoài. Lúc này, tượng sẽ có các đường bavia (đường chỉ thừa) tại các mối nối khuôn.

Công đoạn xử lý thô bao gồm mài giũa bavia, trám trét các lỗ mọt khí bằng keo chuyên dụng và chà nhám toàn bộ bề mặt để đạt độ mịn tối đa.

Bước 5: Hoàn thiện màu sắc và lớp phủ bảo vệ

Đây là bước 'mặc áo' cho tượng. Tùy theo yêu cầu, tượng sẽ được sơn lót, sơn màu trang trí hoặc vẽ thủ công các chi tiết nghệ thuật. Các dòng sơn thường dùng là sơn 2K cao cấp có độ bám dính tốt.

Cuối cùng, một lớp phủ bóng hoặc phủ mờ bảo vệ sẽ được phun lên bề mặt để giữ cho màu sắc luôn tươi mới, chống trầy xước và bám bẩn.

Xem thêm: Dịch vụ đắp phù điêu composite: Giải pháp trang trí kiến trúc đẳng cấp và bền bỉ

Những lưu ý kỹ thuật và tiêu chí đánh giá tượng composite chất lượng

Không phải sản phẩm composite nào trên thị trường cũng có chất lượng giống nhau. Người mua cần có kiến thức để phân biệt giữa hàng nghệ thuật chất lượng cao và hàng sản xuất đại trà giá rẻ.

Bảng so sánh chất lượng tượng composite tiêu chuẩn vs hàng giá rẻ

Bảng so sánh trên giúp khách hàng nhận diện giá trị thực sự của sản phẩm. Một quy trình làm tượng composite chuẩn sẽ chú trọng vào sự tỉ mỉ ở mọi giai đoạn, từ khâu pha trộn nguyên liệu đến khâu hoàn thiện sơn.

Các lỗi thường gặp trong quy trình sản xuất và cách khắc phục

Trong quá trình sản xuất, nếu không kiểm soát tốt kỹ thuật có thể dẫn đến một số lỗi sau:

• Lỗi bọt khí: Do quét nhựa không kỹ. Khắc phục bằng cách dùng rulo lăn bọt khí chuyên dụng khi đắp sợi.
• Tượng bị cong vênh: Do tỉ lệ chất đóng rắn quá nhiều gây nhiệt cao. Cần cân đối lại tỉ lệ pha trộn theo nhiệt độ môi trường.
• Sơn bị bong tróc: Do bề mặt chưa được xử lý sạch bụi hoặc dầu mỡ. Cần vệ sinh kỹ bằng dung môi trước khi sơn.
• Bề mặt bị dính: Do pha thiếu chất đóng rắn hoặc nhựa chưa đủ tuổi. Cần đảm bảo thời gian đóng rắn tiêu chuẩn.

Câu Hỏi Thường Gặp